ویژگیهای روانسنجی نسخۀ فارسی پرسشنامه انعطافپذیری روانشناختی والدین (6-PAQ)
محورهای موضوعی : روانشناسی خانواده
زهره ولیئی
1
,
مهدی زمستانی
2
*
1 - گروه مشاوره، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران
2 - گروه روانشناسی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران
کلید واژه: والدین, کودکان و نوجوانان, انعطافپذیری روانشناختی, سبک فرزندپروری, ویژگیهای روانسنجی,
چکیده مقاله :
با توجه به نقش انعطافناپذیری روانشناختی والدین در شکلگیری بسیاری از مشکلات روانشناختی کودکان، تدوین و اعتباریابی ابزاری معتبر برای سنجش این سازه ضروری است. هدف پژوهش حاضر تعیین ساختار عاملی، روایی و اعتبار نسخۀ فارسی پرسشنامه انعطافپذیری روانشناختی والدین (PAQ-6) بود. جامعه آماری پژوهش شامل والدین کودکان و نوجوانان 1 تا 18 ساله بود که از بین آنها یک نمونۀ 415 نفری از مادران به شیوۀ نمونهگیری در دسترس انتخاب شدند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه انعطافپذیری روانشناختی والدین (PAQ-6)، پرسشنامه پذیرش و عمل- نسخه دوم (AAQ-II)، پرسشنامه سبک هیجانی مادرانه (MESQ)، پرسشنامه سبکهای فرزندپروری بامریند (PSQ) و فهرست رفتاری کودک آخنباخ (CBCL) بود. بهمنظور بررسی اعتبار ابزار از روش همسانی درونی با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ و برای بررسی روایی ابزار از روایی سازه به شیوۀ تحلیل عاملی از نوع تأییدی و روایی همگرا و واگرا استفاده شد. برای تحلیل دادهها از نرمافزارهای SPSS-27 و AMOS-26 استفاده شد. نتایج نشان داد که ضریب همسانی درونی با استفاده از روش آلفای کرونباخ برای نمره کل پرسشنامه 89/0 و برای 6 مؤلفه آن بین 76/0 تا 78/0 است. همچنین، همبستگی بین نمرات پرسشنامه PAQ-6 و پرسشنامههای موازی محاسبه شد که بیانگر روایی واگرا و همگرای مناسب برای این پرسشنامه است. نتایج تحلیل عاملی تأییدی، مدل 6 عاملی پرسشنامه PAQ-6 را تأیید کرد. مدل نهایی بهدست آمده با دادههای پژوهش از برازش مطلوبی برخوردار است. یافتهها نشان داد که نسخه فارسی پرسشنامه PAQ-6 در جامعه ایرانی از خصوصیات روانسنجی قابل قبولی برخوردار است.
Due to the role of parents' psychological inflexibility in the development of different psychological problems of children, it is necessary to have a reliable tool to identify and measure it. The aim of present study was to examine the factorial structure, validity and reliability of the Persian version of the Parental Acceptance Questionnaire (PAQ-6). The statistical population of the research included parents of children and adolescents aged 1 to 18 years, from whom a sample of 415 mothers was selected using available sampling. The research tools included PAQ-6, Acceptance and Action Questionnaire-II (AAQ-II), Maternal Emotional Styles Questionnaire (MESQ), Parenting Style Questionnaire (BPSI) and Child Behavior Checklist (CBCL). In order to check the reliability of the instrument, the internal consistency method was used using Cronbach's alpha coefficient, and to check the validity of the instrument, the construct validity was used using the method of confirmatory factor analysis and convergent and divergent validity. SPSS-27 and AMOS-26 software were used for data analysis. The results showed that the coefficient of internal consistency using Cronbach's alpha method for the whole 6-PAQ is 0.89 and for its six components it is between 0.76 and 0.78. Also, the correlation between the scores of the PAQ-6 and parallel questionnaires was calculated, which indicates the appropriate convergent and divergent validity for this questionnaire. The results of the confirmatory factor analysis confirmed the six-factor model of the PAQ-6. The final model obtained with the research data has a good fit. The findings showed that the Persian version of the PAQ-6 has acceptable psychometric properties in the Iranian population.
دهشیری، غلامرضا؛ گلزاری، محمود؛ برجعلی, احمد؛ سهرابی، فرامرز. (1388). خصوصیات روانسنجی نسخه فارسی پرسشنامه نگرانی ایالت پنسیلوانیا در دانشجویان. فصلنامه روانشناسی بالینی، 1(4)، 67-75. https://doi.org/10.22075/jcp.2017.1988
زمستانی، مهدی؛ قلیزاده، زلیخا؛ علائی، مریم. (1397). اثربخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد بر افسردگی و اضطراب مادران دارای فرزند با اختلال نارسایی توجه/بیش فعالی، روانشناسی افراد استثنایی، 29 (8)، 61-84. https://doi.org/10.22054/jpe.2018.25533.1638
عامری، نرجس؛ نجفی، محمود (1403). روابط ساختاری ناگویی هیجانی و گرایش به رفتارهای پرخطر در نوجوانان: نقش میانجی انعطافپذیری روانشناختی. مجله روانشناسی، 28(2)، 151-142. http://iranapsy.ir/Article/45546/FullText
عباسی، ایمانه؛ فتی، لادن؛ مولودی، رضا؛ ضرابی، حمید. (1391). کفایت روانسنجی نسخه فارسی پرسشنامه پذیرش و عمل– نسخه دوم. روشها و مدلهای روانشناختی، 3(10)، 65-80. https://sid.ir/paper/227460/fa
فتحیآشتیانی، مینا؛ شیخ الاسلامی، راضیه (1398). رابطة بین سبک دلبستگی و بهزیستی روانشناختی: نقش واسطهای انعطافپذیری شناختی. مجله روانشناسی، 23(2)، 147-134. https://sid.ir/paper/54364/fa#downloadbottom
کاویانی، حسین؛ موسوی، اشرف السادات. (1387). ویژگیهای روانسنجی پرسشنامه اضطراب بک در طبقات سنی و جنسی جمعیت ایرانی. مجله دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تهران، ۶۶ (۲)،۱۳۶-۱۴۰. http://tumj.tums.ac.ir/article-1-641-fa.html
میرزایی، جعفر؛ حاتمی، محمد؛ حسنی، جعفر (1402). اثربخشی درمان فراتشخیصی بر کارآمدی هیجان، واکنشهای قلبی عروقی، کیفیت خواب و انعطافپذیری روانشناختی در آزادگان مبتلا به اختلال استرس پس از ضربه، مجله روانشناسی، 27(4)، 405-395. http://www.iranapsy.ir/Article/43658
ولیئی، زهره؛ امانی، احمد. (1399). اثربخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد بر رابطه والد-فرزندی، استرس والدگری و سخترویی مادران دارای فرزند با اختلال کم توجهی/بیشفعالی، روانشناسی افراد استثنایی، 38 (10)، 207-230. https://doi.org/10.22054/jpe.2020.51200.2141
ولیئی، زهره؛ زمستانی، مهدی؛ آراسته، فرنوش. (1403). انعطافپذیری روانشناختی و آمیختگی شناختی در مادران دارای فرزند با و بدون اختلال یادگیری خاص: یک مطالعۀ علی-مقایسهای، مجله روانپرستاری، 12 (4)، 25-35. https://doi.org/10.22034/IJPN.12.4.25
Barraca, J., Polanski, T., Duarte-Diaz, A., & Perestelo-Perez, L. (2025). Acceptance and commitment therapy for couples: A systematic review and meta-analysis. Journal of Contextual Behavioral Science, 35, 100867. https://doi.org/10.1016/j.jcbs.2024.100867
Bergman, T. H., Sandred, A., Lindström, T., Lappalainen, P., Ghaderi, A., & Hirvikoski, T. (2024). A psychometric evaluation of the parental acceptance and action questionnaire (PAAQ) in parents of children with and without disabilities. Journal of Contextual Behavioral Science, 32, 100757. https://doi.org/10.1016/j.jcbs.2024.100757
Bond, F. W., Hayes, S. C., Baer, R. A., Carpenter, K. M., Guenole, N., Orcutt, H. K., ... & Zettle, R. D. (2011). Preliminary psychometric properties of the Acceptance and Action Questionnaire–II: A revised measure of psychological inflexibility and experiential avoidance. Behavior Therapy, 42(4), 676-688. https://doi.org/10.1016/j.beth.2011.03.007
Bond, F.W., & Bunce, D. (2003). The role of acceptance and job control in mental health, job satisfaction, and work performance. Journal of Applied Psychology, 88(6), 1057-1067. https://psycnet.apa.org/doi/10.1037/0021-9010.88.6.1057
Brassell, A. A., Rosenberg, E., Parent, J., Rough, J. N., Fondacaro, K., & Seehuus, M. (2016). Parent's psychological flexibility: Associations with parenting and child psychosocial well-being. Journal of Contextual Behavioral Science, 5(2), 111-120. https://doi.org/10.1016/j.jcbs.2016.03.001
Burke, K., & Moore, S. (2015). Development of the parental psychological flexibility questionnaire. Child Psychiatry & Human Development, 46, 548-557. https://doi.org/10.1007/s10578-014-0495-x
Cheron, D. M., Ehrenreich, J. T., & Pincus, D. B. (2009). Assessment of parental experiential avoidance in a clinical sample of children with anxiety disorders. Child psychiatry and human development, 40, 383-403. https://doi.org/10.1007/s10578-009-0135-z
Didehban, R., Zemestani, M., Asmundson, G. J., & Bakhshaie, J. (2024). Changes in metacognitions and executive functions during mindfulness and acceptance-based intervention among individuals with anxiety disorders: A randomized waitlist-controlled trial. Journal of Contextual Behavioral Science, 33, 100818. https://doi.org/10.1016/j.jcbs.2024.100818
Donaldson, P., Langham, E., Best, T., & Browne, M. (2015). Validation of the gambling perceived stigma scale (GPSS) and the gambling experienced stigma scale (GESS). Journal of Gambling Issues, (31). 163-200. http://dx.doi.org/10.4309/jgi.2015.31.8
Emerson, L. M., Ogielda, C., & Rowse, G. (2019). The role of experiential avoidance and parental control in the association between parent and child anxiety. Frontiers in psychology, 10, 262. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2019.00262
Fitzgerald, M., & Gallus, K. (2020). Emotional support as a mechanism linking childhood maltreatment and adult’s depressive and social anxiety symptoms. Child Abuse & Neglect, 108, 104645. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2020.104645
Fledderus, M., Oude Voshaar, M. A., Ten Klooster, P. M., & Bohlmeijer, E. T. (2012). Further evaluation of the psychometric properties of the Acceptance and Action Questionnaire–II. Psychological Assessment, 24(4), 925-937. https://psycnet.apa.org/buy/2012-10758-001
Flujas-Contreras, J. M., García-Palacios, A., & Gómez, I. (2021). Effectiveness of a web-based intervention on parental psychological flexibility and emotion regulation: A pilot open trial. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(6), 2958. https://doi.org/10.3390/ijerph18062958
Gloster, A. T., Block, V. J., Klotsche, J., Villanueva, J., Rinner, M. T., Benoy, C., ... & Bader, K. (2021). Psy-Flex: A contextually sensitive measure of psychological flexibility. Journal of Contextual Behavioral Science, 22, 13-23. https://doi.org/10.1016/j.jcbs.2021.09.001
Gloster, A. T., Klotsche, J., Chaker, S., Hummel, K. V., & Hoyer, J. (2011). Assessing psychological flexibility: What does it add above and beyond existing constructs? Psychological Assessment, 23(4), 970. https://psycnet.apa.org/buy/2011-14721-001
Gloster, A. T., Meyer, A. H., & Lieb, R. (2017). Psychological flexibility as a malleable public health target: Evidence from a representative sample. Journal of Contextual Behavioral Science, 6(2), 166-171. https://doi.org/10.1016/j.jcbs.2017.02.003
Greene, R. L., Field, C. E., Fargo, J. D., & Twohig, M. P. (2015). Development and validation of the parental acceptance questionnaire (6-PAQ). Journal of Contextual Behavioral Science, 4(3), 170-175. https://doi.org/10.1016/j.jcbs.2015.05.003
Gregg, J. A., Callaghan, G. M., Hayes, S. C., & Glenn-Lawson, J. L. (2007). Improving diabetes self-management through acceptance, mindfulness, and values: a randomized controlled trial. Journal of consulting and clinical psychology, 75(2), 336-343. https://psycnet.apa.org/doi/10.1037/0022-006X.75.2.336
Hayes, S. C., & King, G. A. (2024). Acceptance and commitment therapy: What the history of ACT and the first 1,000 randomized controlled trials reveal. Journal of Contextual Behavioral Science, 33, 100809. https://doi.org/10.1016/j.jcbs.2024.100809
Hayes, S. C., Strosahl, K. D., & Wilson, K. G. (2012). Acceptance and commitment therapy: The process and practice of mindful change (2nd ed.). The Guilford Press. https://psycnet.apa.org/record/2012-00755-000
Jacoby, R. J., Abramowitz, J. S., Buchholz, J., Reuman, L., & Blakey, S. M. (2018). Experiential avoidance in the context of obsessions: Development and validation of the Acceptance and Action Questionnaire for Obsessions and Compulsions. Journal of Obsessive-Compulsive and Related Disorders, 19, 34-43. https://doi.org/10.1016/j.jocrd.2018.07.003
Lagacé‐Séguin, D. G., & Coplan, R. J. (2005). Maternal emotional styles and child social adjustment: Assessment, correlates, outcomes and goodness of fit in early childhood. Social Development, 14(4), 613-636. https://doi.org/10.1111/j.1467-9507.2005.00320.x
Leeming, E., & Hayes, S. C. (2016). Parents are people too: The importance of parental psychological flexibility. Clinical Psychology: Science and Practice, 23(2), 158–160. https://psycnet.apa.org/buy/2016-30489-007
Levin, M. E., Krafft, J., & Twohig, M. P. (2024). An overview of research on acceptance and commitment therapy. Psychiatric Clinics, 47(2), 419-431. https://doi.org/10.1016/j.psc.2024.02.007
Levin, M. E., Krafft, J., Pierce, B., & Potts, S. (2018). When is experiential avoidance harmful in the moment? Examining global experiential avoidance as a moderator. Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry, 61, 158-163. https://doi.org/10.1016/j.jbtep.2018.07.005
López-Pinar, C., Lara-Merín, L., & Macías, J. (2025). Process of change and efficacy of acceptance and commitment therapy (ACT) for anxiety and depression symptoms in adolescents: A meta-analysis of randomized controlled trials. Journal of Affective Disorders, 368, 633-644. https://doi.org/10.1016/j.jad.2024.09.076
Lundgren, T., Dahl, J., & Hayes, S. C. (2008). Evaluation of mediators of change in the treatment of epilepsy with acceptance and commitment therapy. Journal of behavioral medicine, 31, 225-235. https://doi.org/10.1007/s10865-008-9151-x
MacKenzie, M. B., & Kocovski, N. L. (2010). Self-reported acceptance of social anxiety symptoms: Development and validation of the Social Anxiety—Acceptance and Action Questionnaire. International Journal of Behavioral Consultation and Therapy, 6(3), 214-232. https://doi.org/10.1037/h0100909
McCracken, L. M., Vowles, K. E., & Eccleston, C. (2004). Acceptance of chronic pain: component analysis and a revised assessment method. Pain, 107(1-2), 159-166. https://doi.org/10.1016/j.pain.2003.10.012
Moyer, D. N., & Sandoz, E. K. (2015). The role of psychological flexibility in the relationship between parent and adolescent distress. Journal of Child and Family Studies, 24(5), 1406–1418. https://doi.org/10.1007/s10826-014-9947-y
Ong, C. W., Lee, E. B., Levin, M. E., & Twohig, M. P. (2019). A review of AAQ variants and other context-specific measures of psychological flexibility. Journal of Contextual Behavioral Science, 12, 329–346. https://doi.org/10.1016/j.jcbs.2019.02.007
Parent, J., Dale, C. F., McKee, L. G., & Sullivan, A. D. (2021). The longitudinal influence of caregiver dispositional mindful attention on mindful parenting, parenting practices, and youth psychopathology. Mindfulness, 12, 357-369. https://doi.org/10.1007/s12671-020-01536-x
Petersen, J. M. (2025). Understanding acceptance and commitment therapy for youth. Psychiatric Clinics, 48(3), 577-589. https://doi.org/10.1016/j.psc.2025.02.012
Pires, C. P., Putwain, D. W., Hofmann, S. G., Martins, D. S., MacKenzie, M. B., Kocovski, N. L., & do Céu Salvador, M. (2020). Assessing psychological flexibility in test situations: The test anxiety acceptance and action questionnaire for adolescents. Revista de Psicopatologia y Psicologia Clinica, 25(3), 147-169. https://dx.doi.org/10.5944/rppc.29014
Prevedini, A., Hirvikoski, T., Holmberg Bergman, T., Berg, B., Miselli, G., Pergolizzi, F., & Moderato, P. (2020). ACT-based interventions for reducing psychological distress in parents and caregivers of children with autism spectrum disorders: Recommendations for higher education programs. European Journal of Behavior Analysis, 21(1), 133-157. https://doi.org/10.1080/15021149.2020.1729023
Roche, A. I., Kroska, E. B., Miller, M. L., Kroska, S. K., & O'Hara, M. W. (2019). Childhood trauma and problem behavior: Examining the mediating roles of experiential avoidance and mindfulness processes. Journal of American college health, 67 (1), 17-26. https://doi.org/10.1080/07448481.2018.1455689
Rothbart, M. K., Ahadi, S. A., Hershey, K. L., & Fisher, P. (2001). Investigations of temperament at three to seven years: The Children's Behavior Questionnaire. Child development, 72(5), 1394-1408. https://doi.org/10.1111/1467-8624.00355
Sandoz, E. K., Wilson, K. G., Merwin, R. M., & Kellum, K. K. (2013). Assessment of body image flexibility: The body image-acceptance and action questionnaire. Journal of Contextual Behavioral Science, 2(1-2), 39-48. https://doi.org/10.1016/j.jcbs.2013.03.002
Sfard, A., & Prusak, A. (2005). Telling identities: In search of an analytic tool for investigating learning as a culturally shaped activity. Educational Researcher, 34(4), 14-22. https://doi.org/10.3102/0013189X034004014
Shawyer, F., Ratcliff, K., Mackinnon, A., Farhall, J., Hayes, S. C., & Copolov, D. (2007). The voices acceptance and action scale (VAAS): Pilot data. Journal of clinical psychology, 63(6), 593-606. https://doi.org/10.1002/jclp.20366
Tilson, C., Khawar, S., & Griffith, A. K. (2025). Feasibility of Acceptance and Commitment Therapy via Telehealth with Parents of Children with Autism: A Pilot Study. Journal of Child and Family Studies, 34(5), 1292-1306. https://doi.org/10.1007/s10826-025-03045-8
Wang, J., Liu, R. D., & Lin, J. (2025). The effect of parental psychological flexibility on children’s behavioral problems: a moderated mediation model. Child and Adolescent Psychiatry and Mental Health, 19(1), 8-22. https://doi.org/10.1186/s13034-025-00863-y
Westin, V., Hayes, S. C., & Andersson, G. (2008). Is it the sound or your relationship to it? The role of acceptance in predicting tinnitus impact. Behavior research and therapy, 46(12), 1259-1265. https://doi.org/10.1016/j.brat.2008.08.008
Yang, W., Deng, J., & Wang, Y. (2021). The association between mindful parenting and adolescent internalizing and externalizing problems: The role of mother–child communication. Child Psychiatry & Human Development, 53, 776-785. https://doi.org/10.1007/s10578-021-01168-9
Zemestani, M., Isanejad, O., Valiei, Z., Storch, E. A., & Coles, M. E. (2022). Psychometric properties of the obsessive compulsive inventory-child version in Iranian clinical and community samples. Child Psychiatry & Human Development, 53(1), 156-164. https://doi.org/10.1007/s10578-020-01108-z
Zemestani, M., Salavati, M., Seyedolshohadayi, A., Petersen, J. M., Ong, C. W., Twohig, M. P., & Ghaderi, E. (2022). A preliminary examination of acceptance and commitment therapy versus exposure and response prevention for patients with obsessive-compulsive disorder on an optimal dose of SSRIs: a randomized controlled trial in Iran. Behavior Modification, 46(3), 553-580. https://doi.org/10.1177/0145445520982977