کارآزمایی بالینی در زوجین متعارض: اثربخشی زوج درمانی شناختی رفتاری مبتنی بر هیجان بر بی‌رمقی زناشویی و صمیمیت زناشویی

چکیده مقاله :

رضایت زناشویی و ارتباطــات ميــان زوجيــن پيامدهــای متعــددی به دنبال دارد؛ در دهه نخست زندگی مشترک، رضایت زناشویی کاهش می‌یابد و تعارضات رخ خواهند داد. این تعارضات می‌توانند باعث افزایش بی‌رمقی زناشویی و کاهش صمیمیت زناشویی شوند. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی درمان شناختی رفتاری مبتنی بر هیجان بر بی‌رمقی زناشویی و صمیمیت زناشویی در زوجین متعارض مراجعه کننده به مراکز مشاوره‌ی خانواده‌ی شهرستان الشتر انجام شد. جامعه آماری، شامل زوجین دارای تعارض زناشویی مراجعه‌کننده به مراکز مشاوره‌ی خانواده‌ی شهرستان الشتر و حجم نمونه شامل 3 زوج (6 نفر) بود که به‌طور داوطلبانه انتخاب شدند و تحت زوج درمانی شناختی رفتاری مبتنی برهیجان قرار گرفتند. در این پژوهش از طرح تک موردی چند خط پایه استفاده شد. پروتکل زوج‌درمانی شناختی‌رفتاری مبتنی بر هیجان در 15 جلسه‌ی مداخله 60 دقیقه‌ای اجرا گردید و آزمودنی‌ها به پرسشنامه‌های بی‌رمقی زناشویی پاینز (1996) و صمیمیت زناشویی واکر و تامپسون (1983) پاسخ دادند. داده‌ها به روش ترسیم دیداری، شاخص تغییر پایا و فرمول درصد بهبودی تحلیل شدند. میزان بهبودی پس از درمان در متغییر بی‌رمقی زناشویی 13/36، 74/31، 74/30 و صمیمیت زناشویی 98/40، 29/40، 74/60 درصد بود. یافته‌های پژوهش حاکی از این است که زوج درمانی شناختی رفتاری مبتنی بر هیجان بر کاهش بی‌رمقی زناشویی و افزایش صمیمیت زناشویی تأثیرگذار است.

چکیده انگلیسی :

Marital satisfaction and relationships between couples have several consequences; In the first decade, marital satisfaction will decrease and conflicts will occur. These conflicts can increase marital burnout and reduce marital intimacy. The present study was conducted with the aim of investigating the effectiveness of emotion-based cognitive behavioral therapy on marital burnout and marital intimacy in conflicted couples referring to family counseling centers in Alshatar city. The statistical population included couples with marital conflict referring to the family counseling centers of Alshatar city and the sample size included 3 couples (6 persons) who were voluntarily selected and underwent emotional-based cognitive behavioral couple therapy. In this research, a single-case design with multiple baselines was used. The emotion-based cognitive-behavioral couple therapy protocol was implemented in 15 60-minute intervention sessions, and subjects responded to Pines' (1996) Marital Apathy and Walker and Thompson's (1983) Marital Intimacy Questionnaires. The data were analyzed by visual drawing method, stable change index and recovery percentage formula. The rate of recovery after treatment in the variable of marital burnout was 36.13, 31.74, 30.74 and marital intimacy was 40.98, 40.29, 60.74. The research findings indicate that emotion-based cognitive behavioral couple therapy is effective in reducing marital burnout and increasing marital intimacy.

منابع و مأخذ:

اسدی، رقیه؛ کاظمی، رضا؛ موسی‌زاده، توکل. (1401). اثر بخشی زوج درمانی شناختی رفتاری بر کاهش دلزدگی زناشویی و صمیمت جنسی زوجین مراجعه کننده به مراکز مشاوره تبریز. مجله‌ی دانشکده‌ی پژشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد. 4(65). 1951-1940.
اعتمادی، عذرا. (1386). افزایش صمیمیت زناشویی. تازه‌های روان درمانی، 13(50)، 21-42.
امانی، رزیتا (1391). مقایسهی اثربخشی زوج‌درمانی هیجانمدار، شناختی- رفتاری و تلفیقی شناختی- رفتاری- هیجانی بر سیر تغییر رضایتمندی زناشویی زوجین و افسردگی زنان شهر همدان، پایان‌نامه دکتری، دانشگاه اصفهان، اصفهان.
پناهی‌فر، سجاد؛ میردریکوند، فضل‌اله؛ صادقی، مسعود. (1401). مقایسه اثربخشی زوج درمانی طرحواره محور، هیجان مدار و درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد بر کارکردهای صمیمیت زوجین در آستانه طلاق در خانواده های نظامی. پرستار و پزشک در رزم؛ ۱۰ (۳۴): ۶۶-۸۱.
تاچارا، روحی‌کریمی؛ محمود، شیرازی؛ غلامرضا، ثناگوی‌محرر. (1399). همسنجی اثربخشی زوج درمانی شناختی- و زوج رفتاری درمانی پذیرش و تعهد بر بی زناشویی و رمقی تنیدگی پس ضربه‌ای زنان آسیب‌دیده از خیانت زناشویی. مشاوره و روان‌درمانی خانواده. 10(2): 48-74.
جعفری، لیلا؛ رحیمیان بوگر، اسحاق؛ جراره، جمشید؛ تقوائی نیا، علی. (1402). مقایسه زوج درمانی متمرکز بر هیجان و زوج درمانی گاتمن بر سازش زناشویی و چهار اسب سوارکار نابودگر زوجین. مجله روانشناسی؛3 (27): 242-250.
خزاعی، سمانه. (۱۳۸۶). بررسی تاثیر آموزش تمایز یافتگی بر میزان صمیمیت وسطح تمایز یافتگی زوج ها. پایان نامه کارشناسی ارشد: دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی.
خوانین‌زاده، زهرا؛ رسولی، رویا و رضاییان‌فرجی، حمیدرضا. (1402). تجربه زیسته فرزندان نوجوان خانواده‌های دارای تعارض زناشویی در ایران، فرهنگ مشاوره و رواندرمانی. 14(54).
داورنیا، رضا؛ زهراکار، کیانوش؛ معیری، نسیم؛ شاکرمی، محمد. (1394). بررسی کارایی زوج درمانی هیجان مدار به شیوه گروهی بر کاهش فرسودگی زناشویی زنان. علوم‌پزشکی دانشگاه آزاد اسلامی. 25(2): 132-140.
رفیع‌زاده، فاضل؛ زارع‌نیستانک، محمد. (1400). بررسی نقش سبک‌های عشق‌ورزی در پیش‌بینی طلاق عاطفی زنان با تعارض زناشویی. مشاوره کاربردی. 11(1): 39-58.
زاد حسن، زهره؛ کاظمیان مقدم، کبری. (1401). اثربخشی زوج درمانی هیجان‌مدار بر فراهیجان مثبت، صمیمیت زناشویی و توانمندی‌های شخصیت زنان سالمند. خانواده درمانی کاربردی.
زارعی، سلمان؛ فرحبخش، کیومرث؛ اسماعیلی، معصومه. (1396). تعیین سهم خودمتمایزسازی، اعتماد، شرم و گناه در پیش بینی سازگاری زناشویی. دانش و پژوهش در روان شناسی کاربردی. 12(45): 51-63.
زمانی‌فر، مژگان؛ کشاورزی ارشدی، فرناز؛ حسنی، فریبا؛ و امامی‌پور، سوزان. (1401). مقایسه اثربخشی زوج درمانی شناختی - رفتاری با زوج درمانی سیستمی - رفتاری بر صمیمیت و تمایزیافتگی خود در زوجین با تعارض زناشویی. مجله علوم روانشناختی. (117)21: 1798-1779.
سالمی، یاسمین؛ ابویی، آزاده؛ سعیدمنش، محسن. (1400). پیش‌بینی رضایت جنسى زنان متاهل برمبنای تعهد زناشویی، صمیمیت زناشویی و سبک‌های دلبستگى در دوران کرونا. خانواده درمانی کاربردی. 2(5): 94-115.
صالحی، حسین؛ جهانگیری، علی؛ بخشی پور، ابوالفضل. (1400). مقایسه‌ی اثربخشی زوج‌درمانی شناختی-رفتاری و زوج‌درمانی مبتنی بر پذیرش و تعهد بر کاهش دلزدگی زناشویی زوجین. سلامت جامعه، 15(1): 19-29.
صفا کرمانشاهی، یاسمن؛ نیکویی، فاطمه؛ حیاتی، غلامحسن.(1400). اثربخشی رفتار درمانی دیالکتیکی بر سازگاری و صمیمیت زناشویی زنان دچار تعارضات زناشویی. رویش روان شناسی. ۱۰ (۱۲) :۱۶۹-۱۷۸.
صیادی، معصومه؛ شاه‌حسینی‌تازیک؛ سعید، مدنی؛ یاسر، غلامعلی‌لواسانی، مسعود. (1396). اثربخشی زوج درمانی هیجان مدار بر تعهد زناشویی و دلزدگی زناشویی در زوجین نابارور. آموزش و سلامت جامعه، 4(3): 26-37.
قاسمی فرحناز، افشاری نیا کریم، امیری حسن. (1402). مقایسه اثربخشی زوج درمانی هیجان مدار و زوج درمانی شناختی رفتاری بر دلزدگی زوجین. مجله علوم پزشکی رازی. ۳۰ (۳) :۸۱-۹۰.
محمدی، لیلا؛ بشارت، محمدعلی؛ رضازاده، محمدرضا؛ غلامعلی لواسانی، مسعود .( 139۷). نقش واسطه‌ای عواطف مثبت و منفی در رابطه بین معنای زندگی و سلامت روانی. مجله روانشناسی، 86(2): 157-171.
محمدی، محمد؛ اژه ای،جواد؛ غلامعلی لواسانی، مسعود.(1397). اثربخشی آموزش رویکرد هیجان مدار بر دلزدگی زناشویی و میل به طلاق در زوج ها .مجله روانشناسی، 4 (22):362-378.
نبیئی، آناهیتا؛ حسینی، سعیده السادات؛ کاکابرایی، کیوان؛ امیری، حسن. (1400). الگوی معادلات ساختاری در رابطه بین گرایش به طلاق با مهارت‌های ارتباطی و سلامت‌خانواده اصلی با نقش واسطه‌ای صمیمیت زناشویی. فصلنامه علمی‌پژوهشی روش‌ها و مدل‌های روان‌شناختی، 12(1): 131-143.
نویدی، فاطمه (1384). بررسی و مقایسه رابطه دلزدگی زناشویی با عوامل جو سازمانی در کارکنان ادارات آموزش و پرورش و پرستاران بیمارستانی شهر تهران. پایان نامه کارشناسی ارشد، تهران ، دانشگاه شهید بهشتی.
یوسفی، ناصر؛ عزیزی، آرمان. (1397). تبیین مدلی برای پیش بینی تعارض زناشویی بر اساس تمایز یافتگی و تیپ های شخصیتی. فرهنگ مشاوره و روان درمانی (فرهنگ مشاوره)، 9(35): 57-78.
Afifi T, Granger D, Ersig A, Tsalikian E, Shahnazi A, Davis S, et al. (2019). Testing the theory of resilience and relational load (TRRL) in families with type I diabetes. Health communication; 34(10):1107- 19.
Bacuom, D. H. Sayers, S. L. and Sher, T. G. (2016). "Supplementing behavior marital therapy with cognitive restructuring and emotional expressiveness training", Journal of Consulting and Clinical psychology, 58: 636- 645.
Bagheri, R., Ostovar, S., Griffiths, M. D., Mohd Hashim, I.H. (2023). Server connection versus marital disconnection: An investigation of the effect of internet addiction on couple burnout in Iran. Technology in Society. www.elsevier.com/locate/techsoc
Blatterer, H. (2015). Everyday Friendships: Intimacy as Freedom in the Complex World. New York: Palgrave Macmillan.
Bodenmanna, G., Kessler, M., Kuhn, R., Hocker, L., Randall, A. (2020). Cognitive-Behavioral and Emotion-Focused Couple Therapy: Similarities and Differences. Clinical Psychology in Europe, 2(3).
Buhler, J, L., Krauss, S., & Orth, U. (2021). Development of relationship satisfaction across the life span: A systematic review and meta-analysis. Psychological Bulletin, 147(10), 1012-1053.
Clark, D. A., Donnellan, M. B., Robins, R. W. (2020). Antisocial traits, negative emotionality, and trajectories of relationship quality in Mexican-origin couples. Journal of personality disorders, 34(4), 27-47.
Durães, R. S. S., Khafif, T. C., Lotufo-Neto, F., & Serafim, A. D. P. (2020). Effectiveness of cognitive behavioral couple therapy on reducing depression and anxiety symptoms and increasing dyadic adjustment and marital social skills: An exploratory study. The Family Journal, 28(4), 344-355.
Glisenti, K., Strodl, E., King, R., & Greenberg, L. (2021). The feasibility of emotion-focused therapy for binge-eating disorder: a pilot randomised wait-list control trial. Journal of Eating Disorders, 9(1), 1-15.
Greenman, P. S., & Johnson, S. M. (2022). Emotionally focused therapy: Attachment, connection, and health. Current Opinion in Psychology, 43, 146-150.
Gurman, A., & Jacobson, N. (2015). Therapy with couples: Clinical Hand book of Couple Therapy. New York: Guilford press. Jackson, J.B, Miller RB, Oka M, Henry RG. (2014). Gender Differences in Marital Satisfaction: A Meta–analysis. Journal of Marriage and Family,76(1):105-29.
Jafari, A., Alami, A., Charoghchian, E., Delshad Noghabi, A., & Nejatian, M. (2021). The impact of effective communication skills training on the status of marital burnout among married women. BMC women's health, 21 (1), 1-10.
Khajevand, A., & Ghorbani Nejad, S. (2022). The Effectiveness of Cognitive-Behavioral Therapyon the Psychological Capital of Couples Seeking Divorce. International Journal of Applied Behavioral Sciences, 9(2), 16–22. https://doi.org/10.22037/ijabs.v9i2.34566 Olugbenga, A, J. (2018). Patterns and causes of marital conflict among the staff of selected universities in southwest Nigeria. Advances in Social Sciences, 5(8), 37.49.
Pines, A. M. (1996). Couple burnout: Causes and cures, Routledge.
Sahoo, S., Pattnaik, J. I., Mehra, A., Nehra, R., Padhy, S. K., & Grover, S. (2021). Beliefs related to sexual intimacy, pregnancy and breastfeeding in the public during COVID-19 era: a web-based survey from India. Journalof Psychosomatic Obstetrics & Gynecology, 42(2), 100-107.
Sandberg, J. G., & kenstel, A. (2011). Family of origin, relationship self-regulation, and attachment in marital relationships, contemporary. Family Therapy, 37,130- 141.
Siegel A, Levin Y, Solomon Z. (2019). The role of attachment of each partner on marital adjustment. Family Issues; 40(4):415-34.
Tahir K, Khan N. (2021). Mediating role of body image between sexual functioning and marital intimacy in Pakistani women with breast cancer. Psycho‐Oncology; 30(2), 260-266.
Walker, A. J., & Thompson, L. (1983). Intimacy and intergenerational aid and contact among mothers and daughters. Marriage and the Family, 10, 841-849.